Kiến Thức Nông Nghiệp

Đặc điểm, kỹ thuật trồng và một số bệnh thường gặp trên cây Ca cao

06/12/2022 Agmin.vn 0 Nhận xét

Bột ca cao và bơ ca cao là những thực phẩm có hương vị thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao và được ưa chuộng trên toàn thế giới. Do đó, trồng cây ca cao ngày càng nhận được sự quan tâm từ nhiều bà con nông dân. Việc tìm hiểu các thông tin về đặc điểm, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ca cao sẽ giúp đạt được năng suất tối ưu và giá trị kinh tế cao.

1. Đặc điểm của cây ca cao

Ca cao (tiếng Anh là Theobroma cacao) có thể được gọi là cacao, koko hoặc kacao. Đây là một loại cây thường xanh trong họ Malvaceae có nguồn gốc từ vùng thượng lưu Amazon của Nam Mỹ. Ca cao được trồng để lấy hạt (đậu) trong lĩnh vực sản xuất sô cô la, bột ca cao và bơ ca cao để tiêu dùng. Bơ ca cao cũng là nguyên liệu phổ biến trong ngành công nghiệp mỹ phẩm.

Cây ca cao đỏ

Cây ca cao là một loài cây phân nhánh với những chiếc lá đơn giản, nhọn (hình mũi mác), mỗi lá có thể dài tới 61 cm (24 inch) và rộng 10 cm (4 inch). Hoa của cây ca cao mọc thành từng chùm màu vàng nhạt, mỗi hoa có 5 cánh. Quả ca cao (drupes) thường có màu trắng xanh, vàng, tía hoặc đỏ, mỗi quả chứa 20-50 hạt, thường xếp thành 5 hàng rõ rệt. Khi trưởng thành, cây ca cao có thể cao tới 4-20 mét (13-66 ft). Mặc dù tuổi thọ khai thác sản lượng thương mại của cây ca cao chỉ khoảng 25 năm nhưng chúng có thể sống đến 40 năm.

Quả và hoa của cây ca cao

2. Kỹ thuật canh tác cây ca cao

2.1. Những yêu cầu cơ bản

Là một giống cây nhiệt đới nên cây ca cao phát triển tốt nhất trong điều kiện ẩm ướt ở nhiệt độ từ 18-32°C (tương đương 65-90°F). Cây ca cao thường được trồng ở những vùng có độ ẩm ban ngày lên đến 100% và độ ẩm ban đêm là từ 70-80%.

Quả ca cao khi chín

Đất trồng lý tưởng dành cho cây ca cao là loại đất sâu, màu mỡ, thoát nước tốt và có độ pH từ 5,0-7,5. Bên cạnh đó, ca cao còn thường được trồng ở các vùng đất thấp nhiệt đới nhạy cảm với hạn hán, lượng mưa trên 1500ml / năm, độ cao so với mặt nước biển > 200m.

Hạt ca cao khô và lên men

2.2. Hạt giống cây ca cao

Hạt giống ca cao được lấy từ những quả chín, khỏe mạnh. Thời gian bảo quản hạt giống ca cao có thể lên đến 3 tuần. Hạt giống thường được trồng ngay sau khi thu hoạch để tạo ra cây con mới.

Hạt giống nên được gieo vào rọ sợi hoặc túi nilon ươm đầy đất sạch, sau đó đem đặt ở nơi râm mát, tránh ánh nắng mặt trời để không bị cháy xém. Cây con phát triển nhanh chóng và có thể đem cấy sau 4-6 tháng.

Hạt ca cao khi nằm trong vỏ

2.3. Nhân giống và sinh dưỡng

Ca cao cũng có thể được nhân giống sinh dưỡng thông qua giâm cành, chiết cành và nảy chồi. Cụ thể như sau:

  • Giâm cành nên có 2-5 lá và 1 hoặc 2 chồi. Nên cắt đôi lá trước khi cho vào chậu và phủ polyetylen để rễ phát triển.
  • Chiết cành được thực hiện bằng cách loại bỏ một đoạn vỏ khỏi cành cây và phủ lên khu vực đó một lớp mùn cưa trước khi phủ polyetylen. Khu vực được che phủ sẽ phát triển rễ và sau đó có thể được dỡ bỏ và đem đi trồng.
  • Nảy chồi là phương pháp có thể được sử dụng để làm trẻ hóa cây cũ. Phương pháp nảy chồi bao gồm việc cắt tỉa một chồi và ghép nó vào một cây khác. Mối nối ghép sau đó được niêm phong bằng raffia và băng keo. Khi chồi bắt đầu phát triển, nên loại bỏ cây được dùng làm gốc ghép.

2.4. Trồng cây cây và che nắng

Cây con thường được trồng xuống đất khi chúng được 4-6 tháng tuổi. Các cây non rất mỏng manh và cần được bảo vệ khỏi ánh nắng gay gắt và tác hại của gió.

Chúng ta che chắn cho cây con bằng cách trồng chúng bên cạnh cây mẹ. Việc che chắn này cũng sẽ giúp ngăn cây con mọc quá cao, giữ cho chúng ở kích thước tốt nhất cho việc bảo dưỡng và thu hoạch. Ngoài cây mẹ, chuối, dừa hoặc cao su cũng là những cây che mát tốt cho cây ca cao con.

Các cây giống nên được trồng cách nhau từ 3-4 mét (tương đương từ 10-13 ft) và cách xa các cây che mát từ 3-6 mét (tương đương từ 10-20 ft). Sau khi cây ca cao đã hình thành tán khép kín, chúng ta có thể giảm độ che mát, tuy nhiên vẫn cần giữ lại một số cây che mát để giúp hạn chế căng thẳng do nước và côn trùng gây hại.

2.5. Chăm sóc và bảo dưỡng cây ca cao

Vườn ươm cây ca cao cần được làm sạch cỏ dại. Tuy nhiên, sau khi cây đã hình thành tán khép kín thì việc này không cần thiết, vì khi đó cỏ không có ánh sáng để phát triển.

Ca cao cần được cung cấp thêm chất dinh dưỡng bằng cách bón phân, đặc biệt là trong trường hợp cây được trồng trên đất nghèo dinh dưỡng hoặc không có bóng râm. Phân hữu cơ thường được ưu tiên sử dụng hơn phân vô cơ bởi vì chúng không làm suy giảm hàm lượng dinh dưỡng hữu cơ trong đất và đồng thời giúp duy trì cấu trúc của đất.

Đối với việc bón phân, chúng ta cần căn cứ vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như độ tuổi cây và mức độ che mát để xác định lượng phân bón cần dùng. Nhìn chung, mỗi năm cây ca cao trưởng thành cần được bón ít nhất 50-100 kg đạm / ha; 25 kg lân / ha; 75 kg kali / ha; và 15 kg magie / ha.

3. Sâu bọ, côn trùng và các bệnh thường gặp trên cây ca cao

3.1. Các loại bệnh phổ biến trên cây ca cao

1. Bệnh do nhóm nấm Oomycete:

- Nguyên nhân:

  • Bệnh do Oomycete (còn được gọi là "nấm mốc nước") Black pod (Phytophthora pod rot), Vỏ đen (thối vỏ do Phytophthora)
  • Bệnh do nấm: Phytophthora palmivora; Phytophthora megakarya; Phytophthora capsici
  • Vỏ của cây ca cao ở miền trung Costa Rica có các triệu chứng của bệnh nấm đen vỏ. Bệnh này làm thối quả trong giai đoạn cuối của quá trình chín.

Các triệu chứng vỏ đen trên quả ca cao

- Triệu chứng:

  • Các đốm mờ trên bề mặt vỏ quả phát triển thành một đốm nhỏ, cứng sẫm màu; toàn bộ vỏ quả trở nên đen và hoại tử với các triệu chứng ban đầu trong 14 ngày;
  • Lông tơ phát triển từ trắng đến vàng trên vùng đen; các mô bên trong trở nên khô và co rút dẫn đến vỏ ướp xác.

Các triệu chứng vỏ đen trên quả ca cao

- Bình luận:

"Oomycete có phải là một loại nấm không?"

"Kết quả hình ảnh cho thấy tác nhân gây bệnh oomycete là gì?"

  • Oomycota là một dòng vi sinh vật nhân thực hơi giống nấm, được gọi là oomycetes. Chúng là những vi sinh vật thể sợi và dị dưỡng (sống bám trên cây, hút dinh dưỡng và năng lượng từ cây để sống). Chúng sinh sản bằng 2 hình thức: hữu tính và vô tính.
  • Dịch bệnh có thể xảy ra ở tất cả các vùng trồng ca cao; P. megakarya phá hoại mạnh nhất ở Trung và Tây Phi trong khi P. capsici phổ biến nhất ở Trung và Nam Mỹ.

- Kiểm soát bệnh:

  • Phun thuốc bảo vệ cây ca cao bằng thuốc diệt nấm lưu dẫn như HortiPhos 600 có phosphorus axit kết hợp với thuốc trừ bệnh toàn thân để kiểm soát bệnh;

Thuốc diệt nấm HortiPhos 600 kiểm soát và tiêu diệt trực tiếp nấm gây bệnh, đồng thời thúc đẩy hệ thống miễn dịch của cây ca cao.

  • Trồng các cây ca cao cách xa nhau để tạo điều kiện cho không khí lưu thông;
  • Loại bỏ và tiêu hủy những cây bị nhiễm bệnh để giảm lây lan.

2. Bệnh do virus:

- Nguyên nhân:

  • Virus gây bệnh là một loại virus gây bệnh thực vật thuộc họ Caulimoviridae, đây là loại virus chủ yếu làm lây nhiễm bệnh trên cây cacao.
  • Trong năm đầu tiên bị nhiễm virus, cây ca cao sẽ giảm năng suất và thường chết trong vòng vài năm sau đó. Bệnh sưng chồi ở ca cao sưng chồi do virus gây sưng chồi ca cao (CSSV) gây ra.

Biểu hiện sưng chồi ở cây ca cao

Biểu hiện sưng phồng ở cây ca cao do virus gây ra

- Triệu chứng:

  • Sưng lá và chồi; gân lá đỏ, biểu hiện rõ rệt ở các lá non;
  • Xuất hiện các mảng úa cạnh gân lá; đốm hoặc đốm xanh trên lá, vỏ nhẵn với hạt đậu giảm; đốm trên vỏ quả; thân cây có thể phát triển phồng lên ở các đốt hoặc lóng và ngọn chồi;
  • Cuối cùng, cây rụng lá và chết.

- Bình luận:

  • Bệnh sưng phồng chồi là bệnh do virus rệp sáp truyền sang cacao. Bệnh này chỉ xuất hiện ở các khu vực thuộc Tây Phi như Togo, Ghana, Cote d'Ivoire và Nigeria. Điều đặc biệt là virus gây bệnh sưng phồng (Virus Swollen Shoot) không có nguồn gốc từ cây ca cao mà nguồn lây lan chúng là từ những cây mọc trong rừng mưa ở Tây Phi (chẳng hạn như cây Cola chlamydia ta, Ceiba pentandra, Adansonia digitata, Cola gigantean và Sterculia tragacantha).
  • Virus này là một loại virus thuộc họ Caulimoviridae.

- Kiểm soát bệnh:

  • Để tránh làm bệnh lây lan thêm, chúng ta cần nhổ bỏ và tiêu hủy những cây bị nhiễm bệnh và đồng thời phải áp dụng giãn cách cho những cây chưa bệnh (cách cây bị nhiễm tối đa 5 mét nếu có dưới 10 cây bị nhiễm và tối đa 15 mét nếu bị nhiễm trên 100 cây);
  • Nên giữ một khoảng cách tối thiểu là 10 mét giữa các đồn điền ca cao với nhau bằng cách trồng những loại cây không phải là ký chủ của virus, ví dụ như cây cọ dầu.

3. Bệnh do nấm bệnh:

- Bình luận:

"Bệnh thối vỏ ca cao do sương giá là gì?"

  • Moniliophthora roreri là một loại nấm bệnh (thuộc họ Marasmiaceae) chuyên tấn vào vỏ quả của các giống cây ca cao (bao gồm Theobroma cacao; Theobroma và Herrania), gây ra bệnh thối vỏ (FP). Loại nấm này làm hỏng vỏ quả và làm giảm sản lượng thu hoạch.
  • Bệnh thối vỏ quả là một bệnh rất dễ lây lan. Đợt bùng phát dịch bệnh gần đây nhất là ở Clarendon (Jamaica) vào năm 2016.

Bệnh Frosty pod (Monilia pod rot, Watery pod rot) Bệnh thối vỏ quả do nấm Moniliophthora roreri.

- Triệu chứng:

  • Các đốm trên bề mặt của vỏ quả chưa trưởng thành; các đốm chuyển sang màu nâu và nhanh chóng bao phủ toàn bộ bề mặt vỏ quả;
  • Bệnh này chỉ tấn công vào những quả đang phát triển khỏe mạnh.

Các triệu chứng thối vỏ quả ở ca cao

So sánh các triệu chứng bên ngoài và bên trong quả (Phytophthora bên trái, Moniliophthora bên phải)

Triệu chứng bên ngoài của bệnh thối vỏ quả do sương giá và hình thành bào tử

Các triệu chứng thối vỏ quả ở ca cao

- Nguyên nhân:

  • Do nấm bệnh (Fungus)

- Nhận xét:

  • Gây thiệt hại nghiêm trọng ở các vùng Tây Nam của Nam Mỹ;
  • Bào tử của nấm khô và có bột, rất dễ lây lan theo chuyển động của nước, gió hoặc của vỏ quả;
  • Dịch bệnh lây lan mạnh nhất vào những thời kỳ có lượng mưa lớn.

- Kiểm soát bệnh:

  • Trồng các giống ca cao ra quả vào mùa khô để tránh bệnh;
  • Cần loại bỏ những quả có biểu hiện bệnh để tránh lây lan;
  • Bón các loại thuốc trừ nấm có chứa Đồng để giúp giảm tỷ lệ bệnh.

Bệnh chổi phù thủy (Witches' broom) do nấm Moniliophthora perniciosa

Các loại nấm gây bệnh chổi phù thủy trên cành và thân cây ca cao cũng tấn công vỏ quả và phá hủy hạt ca cao.

Quả cây ca cao khi mắc bệnh chổi phù thủy

Một nhánh cây ca cao ỏ miền tây Ecuador chết do nhiễm bệnh chổi phù thủy. Các cây nấm trắng mọc ra từ gân lá là nơi phát tán hàng nghìn bào tử sang những cây ca cao khác.

Bào tử của nấm Crinipellis perniciosa có dạng hình quạt với chiều rộng khoảng 2.54 cm. Chúng có thể lây nhiễm sang cây ca cao khác và gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất.

- Triệu chứng:

  • Nấm bệnh sinh sôi ở chồi;
  • Cành không ra quả; vỏ quả méo mó với các mảng màu xanh lá, quả chín không đều.

- Nguyên nhân:

  • Do nấm bệnh.

- Nhận xét:

  • Bệnh chổi phù thủy là một trong những bệnh hại tàn phá cây ca cao nhiều nhất ở Nam Mỹ; bệnh lây lan rộng khắp Nam Mỹ, Caribe và Panama;
  • Bệnh lây lan mạnh mẽ trong điều kiện độ ẩm cao (> 80%) và nhiệt độ cao.

- Kiểm soát bệnh:

  • Vệ sinh môi trường tốt là phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát dịch bệnh;
  • Loại bỏ và tiêu hủy cây nhiễm bệnh, tuy nhiên có thể gặp khó khăn khi cây không biểu hiện nhiễm bệnh rõ ràng;
  • Phun thuốc trừ bệnh.

3.2. Sâu bệnh hại trên cây ca cao

1. Côn trùng gây hại cho cây ca cao

Rệp sáp Planococcus spp.; Pseudococcus sp.

  • Là loại côn trùng có hình bầu dục dẹt hoặc hình đĩa tròn, quanh thân có phủ lớp sáp trắng; thu hút kiến;
  • Mật đường do rệp sáp tiết ra còn tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển; Hiện nay chưa có ghi chép chính thức về triệu chứng bệnh do rệp sáp gây ra nhưng chúng ta có thể nhận biết thông qua biểu hiện sưng chồi ở ca cao.

Rệp sáp ca cao bị kiến tấn công

- Nhận xét:

  • Côn trùng có phạm vi ký chủ rộng; thu hút kiến bằng cách tiết ra đường mật; truyền virus gây sưng chồi ở ca cao.

- Kiểm soát:

  • Chúng ta có thể kiểm soát rệp sát bằng các thiên địch của chúng như bọ rùa, tuy nhiên cách phổ biến nhất là sử dụng hóa chất.
  • Lưu ý: việc lạm dụng thuốc trừ sâu hóa học có thể làm giảm quần thể thiên địch của rệp sáp, khiến dịch bệnh bùng phát.

2. Sâu bọ

Muỗi Cocoa mirid: Distantiella theobroma; Sahlbergella singularis; Helopeltis spp.; Monalonion spp.

"Muỗi Cacao mirids là gì?"

Muỗi Cacao mirids là một loại côn trùng gây hại tấn công cây trồng. Con trưởng thành có thân mảnh mai màu đỏ hoặc nâu, có chân và râu dài. Chúng chích và hút dinh dưỡng từ quả ca cao, khiến quả hư hại.

Loài muỗi Helopeltis sp. (cocoa mirid)

Muỗi cacao mirids hút nhựa và làm hư hại quả ca cao

- Triệu chứng:

  • Xuất hiện các vết thủng nhỏ trên thân và vỏ quả non; những vết thủng này nhanh chóng bị hoại tử, tạo ra những mảng đen phát triển thành vết loét;
  • Vỏ đổi màu; lá và cành cuối cùng chết;
  • Cây không năng suất.

So sánh giữa quả khỏe mạnh và quả bị muỗi cacao mirids tấn công

Vỏ quả ca cao bị dịch hại Helopeltis tấn công

- Nhận xét:

  • Con cái trưởng thành đẻ trứng vào vỏ cây và có thể đẻ từ 30 đến 40 trứng.

- Kiểm soát:

  • Ở các nước châu Phi, côn trùng thường được kiểm soát bằng các chương trình diệt trừ hóa học, bao gồm 2 lần phun cách nhau một tháng để nhắm vào các giai đoạn phát triển khác nhau của côn trùng.
  • Việc trồng các cây loại cung cấp bóng râm cho cây ca cao được xem là một phần của phương pháp kiểm soát tổng hợp; tuy nhiên, không nên trồng các loại cây làm ký chủ như điều, chè, khoai lang, ổi, bông hoặc xoài.
  • Kiểm soát sinh học bằng một số loài kiến, ví dụ như kiến đen.

3. Sâu đục thân trên cây ca cao (Conopomorpha cramerella)

- Biểu hiện:

  • Sâu đục thân trưởng thành là một loài bướm đêm nhỏ màu nâu; ấu trùng có màu kem và dài khoảng 1 cm.
  • Ấu trùng xâm nhập vào vỏ quả và khoét thành các lỗ nhỏ; vỏ quả chín không đều và chín sớm; hạt dính vào nhau bên trong vỏ quả do côn trùng ăn mô xung quanh; các hạt ca cao được thu hoạch kết thành khối với nhau và rất khó tách khỏi vỏ quả;

- Nhận xét:

  • Bướm cái sống khoảng 5-7 ngày và đẻ trên bề mặt quả ca cao 100-200 trứng; ấu trùng phát triển trong 14-18 ngày trước khi hóa thành nhộng.

- Kiểm soát:

  • Bọc quả trưởng thành bằng túi nilon để ngăn côn trùng tiếp cận vỏ quả.
  • Tiêu diệt sâu đục bằng thiên địch như kiến đen và kiến vàng;
  • Việc kiểm soát hóa học thường không khả thi về mặt kinh tế do giá thuốc trừ sâu cao. Tuy nhiên nếu dùng cách này thì việc phun một lượng nhỏ pyrethroid hoặc carbamate ở mặt dưới của lá ca cao sẽ làm giảm số lượng sâu đục.

Danh Phan (Sưu tầm, 8/2022)

Tags: cây cacao

Bình luận

VIẾT BÌNH LUẬN CỦA BẠN:

popup

Số lượng:

Tổng tiền: